■■ Pál Maléter. Dowódca węgierskich powstańców

Posted in ■ aktualności, ■ historia, ■ odkłamujemy HISTORIĘ by Maciejewski Kazimierz on 24 Październik 2016

60 rocznica wybuchu powstania węgierskiego… O ile dużo mówi się przy tej okazji o Imre Nagy`im, pełniącym wówczas urząd premiera Węgier, to znacznie mniej znana jest postać przywódcy wojskowego skrzydła rewolucji, generała Pála Malétera (1917-58) W życiorysie tego człowieka jak w lustrze odbija się skomplikowana historia Europy Środkowej w XX wieku – pisze Łukasz Kobeszko.

Urodził się w szacownej, ewangelickiej rodzinie profesora prawa w leżących dzisiaj na Słowacji Koszycach. Najpierw chciał zostać lekarzem i rozpoczął studia na Uniwersytecie Karola w Pradze, jednak szybko odkrył, że pociąga go życie wojskowego. W armii admirała Miklósa Horthy’iego, tuż po ukończeniu prestiżowej Akademii Wojskowej Cesarzowej Ludwiki w Budapeszcie, zaczął robić błyskawiczną karierę oficerską. Wraz z armią węgierską wziął udział w wojnie z ZSRS. W maju 1944 roku wraz z całym oddziałem trafił do sowieckiej niewoli. Tam zadeklarował, że chce walczyć z Niemcami. Rozpoczął prowadzony przez NKWD kurs szkolący dywersantów i niedługo przed zakończeniem działań wojennych został przerzucony do Siedmiogrodu celem prowadzenia działań partyzanckich. Koniec wojny zastał go w Debreczynie. Po 1945 roku poparł porządki komunistyczne, wstąpił do partii i dalej szybko piął się w karierze wojskowej, najpierw odpowiadając za ochronę prezydenta, a następnie, już w stopniu pułkownika, dowodząc specjalnymi jednostkami resortu obrony narodowej.

Gdy 23 października 1956 roku rozpoczęły się walki w Budapeszcie, otrzymał od swojego głównego przełożonego, ministra obrony Isztvana Baty, rozkaz uderzenia batalionem pancernym na zajęte przed demonstrantów więzienie miejskie Kiplan. Dwa dni później rozpoczął uderzenie na zajęty obiekt, ale po kilku godzinach zaprzestał natarcia, rozpoczął rozmowy z powstańcami i 26 października rano, jako pierwszy tak wysoki rangą oficer węgierskiej armii, ogłosił przejście na stronę rewolucji. Podległe mu oddziały zaatakowały znajdujące się już w Budapeszcie siły sowieckie. 30 października, wraz z generałem Király Bélą, który również przyłączył się do powstania utworzył Komitet Rewolucyjnych Sił Zbrojnych, kierujący działaniami powstańców.

Maléter był mniej radykalny od Béli, był przeciwny linczom i samosądom nad przedstawicielami starego reżimu i wzywał mieszkańców stolicy do zachowania porządku i ładu. 3 listopada został mianowany ministrem obrony w rządzie Imre Nagya i otrzymał awans generalski. Liczył na dyplomatyczne zakończenie rewolucji i wycofanie się wojsk radzieckich z Węgier. 4 listopada przybył na rozmowy z dobrze znanym Polakom generałem Iwanem Sierowem (pełniącym wówczas funkcję szefa KGB) na wyspie Csepel na Dunaju. Został tam, wraz z całą delegacją węgierską aresztowany. W ciągu kilku następnych dni powstanie upadło, a Budapeszt został zajęty przez armię sowiecką.

Wraz z Imre Nagy`em i redaktorem naczelnym ukazującego się podczas powstania dziennika „Magyar Szabadság” Miklósem Gimesem został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 16 czerwca 1958 roku. 31 lat później, jego szczątki ekshumowano wraz z pozostałymi przywódcami rewolucji i uroczyście pochowano w Budapeszcie. To właśnie podczas tego pogrzebu, młody przywódca studenckiej organizacji FIDESZ Viktor Orban jako pierwszy węgierski polityk od 1956 roku zażądał wycofania wojsk radzieckich z Węgier i zbliżenia kraju ze wspólnotami świata euroatlantyckiego.

Łukasz Kobeszko • rebelya.pl
fot. CC BY-SA 3.0 nl (na zdjęciu: Pál Maléter)

Comments Off on ■■ Pál Maléter. Dowódca węgierskich powstańców